|
In dit artikel behandelen wij dertig connector-systemen die u in uw elektronica projecten en reparaties kunt tegenkomen en die een officiële of een de facto standaard zijn geworden.
|
Inleiding
Wat is een connector?
Een connector is een onderdeel waarmee u een elektrische spanning kunt aansluiten op een apparaat of een elektrische spanning uit een apparaat kunt halen. Onder 'elektrische spanning' kunt u van alles verstaan, van de 230 V netspanning over het 1 GHz signaal van een oscillator tot de mV's gelijkspanning van sensoren. Het zal duidelijk zijn dat het ene signaal een heel ander soort connector nodig heeft dan het andere signaal. In de loop der jaren is er dus een zeer groot aantal connectoren-types ontwikkeld. Sommige daarvan hebben het gepresteerd om een officiële of de facto standaard te worden, van heel veel andere is na de introductie niet veel meer vernomen.
Een selectie van dertig veel gebruikte types
Een compleet overzicht geven van alle connector-systemen die bestaan is dus volstrekt onmogelijk. In dit artikel bespreken wij de dertig naar ons gevoel meest toegepaste types in de niet-professionele elektronica, maar wij geven onmiddellijk toe dat een andere auteur tot een andere selectie had kunnen komen.
Mannelijk / vrouwelijk
Het eerste grote onderscheid dat u moet maken is het verschil tussen vrouwelijke en mannelijke connectoren. In het Engels hebben wij het over 'female' en 'male'. Wij trappen uiteraard een open deur in als wij stellen dat vrouwelijke connectoren worden gekarakteriseerd door een of meerdere gaatjes of hulzen en mannelijke door een of meerdere geleidende pennetjes of uitstekende contacten. Mannelijke connectoren worden vaak 'plug' genoemd, vrouwelijke 'socket'.
Kabels zijn meestal voorzien van mannelijke connectoren en apparaten van vrouwelijke. Dit geldt uiteraard niet bij het aansluiten van de netspanning! Dan hebben de kabels vrouwelijke stekkers en de apparaten mannelijke chassisdelen. Verlengkabels hebben aan de ene kant een mannelijke en aan de andere kant een vrouwelijke connector.
 |
| Mannelijke en vrouwelijke RCA-connectoren. (© goedekabels.nl) |
Vergrendeling van connectoren
Het is niet de bedoeling dat een mannelijke connector bij de geringste trilling of het kleinste stootje uit de vrouwelijke connector valt. Maar anderzijds moet de verbinding nu ook weer niet zo stevig zijn dat een kabel alleen door het uitoefenen van veel kracht uit de socket kan worden getrokken (tenzij dat écht de bedoeling is).
Er zijn diverse vergrendel- en borgsystemen ontwikkeld om een mannelijke en vrouwelijke connector betrouwbaar in elkaar te houden. Wij geven een overzicht:
- Wrijvingspassing (friction fit)
De mechanische klemkracht tussen contactdelen of behuizing houdt de connector op zijn plaats. Typische voorbeelden zijn banaanstekkers en RCA connectoren. - Klik- of vergrendellip (snap-fit latch)
De verbinding tussen mannelijk en vrouwelijk deel wordt geborgd door een elastische lip die achter een rand haakt. U hoort een duidelijke klik op het moment dat de lip zich vastzet achter de rand. Typische voorbeelden zijn RC connectoren. - Schroefvergrendeling
Fixatie door middel van het vastschroeven van het mannelijk deel op het vrouwelijke deel. Bekend was de D-sub connector met twee schroeven. Het nadeel is dat het losmaken van de verbinding veel tijd kost. - Bajonetsluiting
Het mannelijk deel wordt in het vrouwelijke deel gestoken en geborgd door het een kwart slag te draaien. Een nokje valt hierbij in een sleufje. Bekend van de BNC connectoren die op meetapparatuur worden toegepast. - Push-pull vergrendeling
Bij het insteken van het mannelijk deel in het vrouwelijke komt automatisch een vergrendeling tot stand. Voor het ontgrendelen moet u aan een huls trekken. - Draairing koppeling (threaded coupling ring)
Een losse ring wordt over de connector gedraaid. - Veervergrendeling
Een interne metalen veer klemt de mannelijke en vrouwelijke connectoren vast. - Magnetische koppeling (magnetic latch)
Kleine permanente magneten trekken de twee connectoren tegen elkaar en houden ze vast. Wordt tegenwoordig vaak toegepast in oplaadkabels. - Vergrendel hefboom (lever lock)
Een kleine hefboom trekt de twee connectoren mechanisch naar elkaar. Wordt vaak aangetroffen bij zware industriële stekkers, zoals de Harting-achtige systemen. - Secundaire vergrendeling (secondary lock)
Een extra borging is aangebracht bovenop primaire klikverbinding, zoals bij sommige automotive connectors.
 |
| Voorbeeld van een magnetische koppeling. (© DigiKey, edit 2026 Jos Verstraten) |
De pogo-connector
Naast de traditionele man/vrouw-verbinding treft u tegenwoordig steeds vaker de zogenaamde 'pogo-connector' aan. In plaats van een traditionele mannelijke stekker die in een vrouwelijke connector wordt gestoken, maakt een pogo-pen contact door simpelweg tegen een metalen oppervlak ('pad') aan te drukken. Een pogo-connector is een veerbelaste elektrische connector die bestaat uit vier hoofdonderdelen: een plunjer, een huls, een pad en een interne veer die een constante druk uitoefent op de plunjer. De plunjer is een beweegbare metalen pen die het contact tot stand brengt. Het pad is een rond contact waarop de plunjer terecht komt. De interne veer zorgt voor een stabiele elektrische verbinding tussen de plunjer en het pad. De huls ('barrel') is de behuizing die de veer en plunjer op hun plek houdt.
Pogo-connectoren gaan zeer lang mee (soms wel een miljoen cycli) omdat er minder mechanische slijtage is dan bij schuifcontacten. De plunjer en het pad zijn meestal afgewerkt met een goudlaagje om corrosie te voorkomen en de geleiding te verbeteren.
 |
| Samenstelling van een tweepolige pogo-connector. (© pccp.com.tw, edit 2026 Jos Verstraten) |
Soorten connector-systemen
In het onderstaand lijstje geven wij een overzicht van soorten connector-systemen die u in uw elektronica projecten kunt tegenkomen en die het tot een officiële of de facto standaard hebben gebracht. Om het nog enigszins overzichtelijk te houden hebben wij alle connectoren die te maken hebben met datacommunicatie en computers buiten beschouwing gehouden. Wat wij in dit artikel gaan bespreken:
Algemeen
- 01: Banaanstekker
- 02: Faston connector
- 03: Dupont connector en pin header
Netspanning aansluiting
- 04: IEC 60320 C7/C8 connector
- 05: IEC 60320 C13/C14 connector
- 06: IEC 60320 C15/C16 connector
- 07: IEC 60320 C19/C20 connector
- 08: PowerCON
Voedingsspanning aansluiting
- 09: Barrel connector (DC power plug)
- 10: Deans T‑plug connector
- 11: EC3 en EC5 connectoren
- 12: XT30, XT60 en XT90 connectoren
- 13: Molex connector
- 14: JST connector
- 15: USB connector
Audio-connectoren
- 16: RCA connector
- 17: DIN connector
- 18: Audio jack connector
- 19: XLR connector
- 20: SCART connector
- 21: Speakon connector
HF-connectoren
- 22: BNC connector
- 23: MCX connector
- 24: SMA connector
- 25: TNC connector
- 26: N connector
- 27: UHF connector
Printplaat-connectoren
- 28: Printkroonsteentjes
- 29: FCC connector
- 30: Edge connector
01: De banaanstekker
De eerste banaanstekker
Men beweert dat de banaanstekker in 1924 werd ontwikkeld door Richard Hirschmann. In 1929 kreeg deze man in Duitsland een octrooi toegekend voor een verbeterde banaanstekker die uit slechts twee delen bestaat. De Amerikaanse General Radio Company beweert echter dat zij de banaanstekker in 1924 in de Verenigde Staten heeft geïntroduceerd. In een nieuwsbrief van juli 1928 werden de prijzen vermeld van leverbare exemplaren.
Beschrijving
Banaanstekkers ('banana plugs') zijn connectoren die vaak worden gebruikt voor het onderling verbinden van meetapparatuur met kabels en voor het aansluiten van die apparatuur op proefschakelingen. Ze maken het gemakkelijk om deze kabels snel, stevig en veilig aan te sluiten. Een banaanstekker is een niet afgeschermde ronde connector voor enkeldraadse verbindingen. De mannelijke stekker met een diameter van 4 mm is van metaal en heeft in de lengterichting een of meerdere veren die iets naar buiten worden geperst. Bij het steken in de bijbehorende vrouwelijke stekkerbus worden deze veren enigszins ingedrukt waardoor de banaanstekker stevig vastzit in de stekkerbus. De naam banaanstekker is afgeleid van deze veren die, met de nodige verbeelding, de vorm van een banaan hebben.
Het vrouwelijk deel heet inderdaad gewoon 4 mm stekkerbus en bestaat uit een metalen huls met in de binnenzijde een gat met een diameter van 4 mm en aan de buitenzijde schroefdraad. Op deze schroefdraad worden diverse isolerende hulzen geschroefd, waarmee u de stekkerbus in een gat in een chassis kunt bevestigen.
De kabel wordt aan de banaanstekker bevestigd door middel van schroeven, krimpen of solderen.
 |
| Vier millimeter banaanstekker en dito stekkerbus. (© bol.com) |
Standaard afstand van ¾ inch (19,05 mm)
Bij multimeters en voedingen moet u steeds twee stekkerbussen monteren om het apparaat met kabels met banaanstekkers op iets aan te sluiten. Bij dergelijke duo-connectoren wordt standaard een hart-tot-hart afstand van ¾ inch of 19,05 mm aangehouden. Houd hier rekening mee bij uw zelfbouw projecten!
Elektrische specificaties van banaanstekkers
Vier millimeter banaanstekkers kunnen geen universele elektrische specificaties hebben, daarvoor bestaan er veel te veel types met uiteenlopende constructies en kwaliteiten. Wij kunnen wel wat limietwaarden geven:
- Maximale stroom: 10 A ~ 32 A
- Maximale spanning: 30 V ~ 1.000 V (afhankelijk van isolatie)
- Maximale contactweerstand: 10 mΩ
- Minimale isolatieweerstand: 1.000 MΩ
Veiligheidsbanaanstekkers
Tegenwoordig zijn multimeter voorzien van zogenaamde 'veiligheidsbanaanstekkerbussen'. Daar passen alleen veiligheidsbanaanstekkers in. Bij deze onderdelen kunt u de metalen delen van de stekker niet aanraken omdat er een kunststof isolerende huls omheen zit.
 |
| Veiligheidsbanaanstekker en -stekkerbus. (© 2026 Jos Verstraten) |
Banaanstekkers van 2,0 mm
Naast de wereldwijde standaard diameter van 4 mm zijn er ook andere diameters geïntroduceerd. Een die vaak gebruikt wordt is deze van 2,0 mm. U treft deze aan in educatieve kits en zeer compacte meetapparatuur.
02: De Faston connector
Beschrijving
'Faston' is een merknaam van het Amerikaanse bedrijf TE Connectivity, maar wordt tegenwoordig gebruikt om alle soortgelijke connectoren mee te benoemen. De Faston connector ('spade connector') is een vlakstekker verbinding die vaak wordt toegepast in huishoudelijke apparaten, in auto's en in industriële elektronica. Een Faston connector bestaat uit een platte metalen pen ('tab') en een metalen huls die over de pen schuift en deze, dank zij zijn speciale vorm, klemmend vastzet in de huls. De verbinding met de kabel kunt u zonder solderen maken. De draad wordt met een krimptang aan de connector bevestigd (krimpverbinding).
Faston connectoren worden gemaakt met drie verschillende breedtes van de tab:
- 2,8 mm (mini)
- 4,8 mm
- 6,3 mm (meest gebruikt)
03: De Dupont connector en pin header
Beschrijving
Een Dupont connector is een meervoudige connector waarvan de contacten exact 2,54 mm uit elkaar staan. De Dupont is ideaal is voor snelle, tijdelijke elektrische verbindingen in prototyping, zoals bij het opbouwen van schakelingen op breadboards. Arduino en Raspberry Pi bordjes werken allemaal met dit soort connectoren. In de meeste gevallen bestaat het mannelijk deel uit een isolerend kunststof blokje met metalen pennetjes met 2,54 mm onderlinge afstand en het vrouwelijke deel uit een geïsoleerde stekkerdeel waarin om de 2,54 mm metalen hulsjes zijn geperst. Deze zijn aangesloten op een flat-cable met evenveel aders als de Dupont connector contacten heeft.
 |
| Mannelijke en vrouwelijke Dupont connectoren. (© AliExpress) |
Pin header
Gekoppeld aan de Dupont connector is het begrip 'pin header'. Een pin header is een eenvoudige en spotgoedkope connector die bestaat uit een rij metalen pennetjes die in een kunststof behuizing zijn gemonteerd. Zij worden op een printplaat (PCB) gesoldeerd en dienen als aansluitpunt voor Dupont vrouwelijke connectoren. Vanwege de pen-tot-pen afstand van 2,54 mm kunnen zij ook in de gaatjes van een breadboard worden geplugd om dit board via een Dupont kabel aan te sluiten op de periferie.
Er bestaan ook vrouwelijke pin headers, zie de onderstaande foto.
 |
| Een male en female pin header. (© 2018 oomlout) |
04: De IEC 60320 C7/C8 connector
Beschrijving
De IEC 60320 C7/C8 connector wordt vaak toegepast als aansluiting op de netspanning bij kleine elektrische apparaten zonder aarding. De indicaties C7 en C8 hebben betrekking op het geslacht van de connector:
- C7 is de vrouwelijke kabelconnector.
- C8 is de mannelijke connector op het apparaat.
Zij zijn tweepolig en bestemd voor de fase en de nul van het net, zonder aarde. Zij zijn symmetrisch, de C7 kan dus op twee manieren in de C8 worden gestoken.
 |
| C7 en C8 connectoren. (© AliExpress) |
Maximale specificaties
- Spanning: 250 Vac
- Stroom: 2,5 Aac
05: De IEC 60320 C13/C14 connector
Beschrijving
Deze connector is tegenwoordig dé standaard aansluiting voor de netspanning bij computers, monitoren, servers, netwerkapparatuur en elektronische netgevoede meetapparaten. De indicaties C13 en C14 hebben betrekking op het geslacht van de connector:
- C13 is de vrouwelijke kabelconnector.
- C14 is de mannelijke connector op het apparaat.
Een oscilloscoop voedingskabel heeft dus een C13 stekker die in de C14 aansluiting van het apparaat gaat.
 |
| IEC 60320 C13 en C14 connectoren. (© Interpower) |
De connector is geaard. De drie contacten zijn niet rond, maar rechthoekig en staan in een driehoek. De bovenste is de aarde. Als u recht in een C14 male connector kijkt is de linker aansluiting verbonden met de fase (L) en de rechter met de nul (N). Althans, zo wordt het in de norm voorgeschreven. Maar omdat de in Nederland gebruikte Schuko netstekkers met randaarde op twee manieren in de wandcontactdoos kunnen, kan men zich hier niet aan die voorgeschreven aansluiting houden.
 |
| De voorgeschreven aansluiting op een C14. (© plugsocketmuseum) |
C14 met zekering en schakelaar
C14 chassisdelen worden vaak samengebouwd met de netzekering en/of de netschakelaar. Dat scheelt heel wat interne 230 V bedrading en dus geld voor de fabrikant!
 |
| Een C14 chassisdeel met netzekering en schakelaar. (© Conrad Electronics) |
Maximale specificaties
- Spanning: 250 Vac
- Stroom: 10 Aac
- Temperatuur: 70 °C
06: De IEC 60320 C15/C16 connector
Groter temperatuurbereik
De C14/C15 combinatie is alleen bruikbaar voor apparatuur die werkt onder 'cold conditions' omstandigheden tot maximaal 70 °C. Voor apparaten waarbij de connector warmer kan worden (bijvoorbeeld waterkokers of sommige high-power servers) moet u een C15/C16-combinatie toepassen. Deze zijn gespecificeerd tot 120 °C. Een C16 chassisdeel heeft een kleine bultje tussen de pennen. Dit voorkomt dat u een C13 kabel in een C16 chassisdeel kunt steken.
 |
| Het verschil tussen een C14 en C16 chassisdeel. (© Icttipsandtricks) |
07: De IEC 60320 C19/C20 connector
Beschrijving
De C19/C20 connector wordt gebruikt voor apparatuur met een hoger stroomverbruik dan wat een C13/C14 kan verwerken. De norm specificeert namelijk een maximale wisselstroom van 16 A. Om verwarring te voorkomen hebben deze connectoren ook grotere afmetingen en een iets andere vorm dan de C13/C14 combinatie.
 |
| De C19 en C20 connectoren. (© 2026 Jos Verstraten) |
Vergelijking tussen C13, C15 en C19
Omdat alle drie de IEC 60320 systemen nogal op elkaar lijken hebben wij ChatGPT opdracht gegeven een schets te maken, waaruit duidelijk de verschillen blijken.
 |
| De chassisdelen C13, C15 en C19 vergeleken. (© 2026 ChatGPT) |
08: De PowerCON connector
Beschrijving
Een PowerCON connector is een connector voor het aansluiten van apparatuur aan de 230 V netspanning. Hij wordt op de markt gebracht door de Liechtensteinse fabrikant Neutrik. U treft deze connector aan bij professionele audio-, licht- en evenementenapparatuur. PowerCON is voorzien van een twist-lock vergrendeling, waardoor de verbinding tussen mannetje en vrouwtje niet per ongeluk kan los komen. De kabelconnector moet na het inpluggen in het chassisdeel een kwartslag gedraaid worden om de vergrendeling te activeren. Zowel verbonden als losgekoppeld kunnen er geen polen worden aangeraakt in het chassis- en het kabeldeel.
De bekendste varianten zijn:
- PowerCON A‑type: blauw, meestal spanning in vanuit het 230 V net.
- PowerCON B‑type: grijs/wit, meestal netspanning uit naar andere apparatuur.
 |
| De vier onderdelen van het PowerCON systeem. (© Amazon) |
Maximale specificaties
- Spanning: 250 Vac
- Stroom: 20 Aac
09: De Barrel connector (DC power plug)
Beschrijving
De Barrel connector is tegenwoordig dé standaard voor het aansluiten van een elektronisch apparaat op een gelijkspanning, anders dan 5,0 V, als voeding. Het is een ronde stekker met een rond metalen pennetje in het midden en een daarvan geïsoleerde holle metalen cilinder daar omheen. De binnen- en buitenkant zijn de twee elektrische contacten. De binnenpen is meestal positief, de buitenring negatief of verbonden met de massa.
 |
| De Barrel connector. (© Amazon) |
Diverse uitvoeringen
De Barrel connector is in verschillende uitvoeringen op de markt. Deze uitvoeringen worden aangeduid door hun buiten- en binnendiameter. De buitendiameter is de buitenkant van de metalen cilinder, de binnendiameter het gat binnen in de plug. In het Engels wordt in dit kader vaak gesproken over de OD ('Outer Diameter') en over de ID ('Inner Diameter'). Een paar voorbeelden:
- 5,5/2,1 mm: routers, LED-voedingen, meetapparaatjes
- 5,5/2,5 mm: sommige laptops
- 4,0/1,7 mm: kleine apparaten
- 3,5/1,35 mm: kleine gadgets
U zult in de praktijk de 5,5/2,1 mm uitvoering het meest aantreffen. Die vier genoemde types zijn helaas niet de enigen. Wikipedia heeft een lijstje van meer dan zestig diverse uitvoeringen, die in hun OD's en ID's vaak maar een tiende van een millimeter verschillen!
U kunt op Chinese sites aanbiedingen vinden voor een paar tientjes, waar in één pakket meer dan dertig diverse Barel connectoren zitten.
 |
| Een universele set van Barrel connectoren. (© littlebirdelectronics) |
10: De Deans T-plug connector
Beschrijving
De Deans T-plug connector zult u vaak aantreffen als DC-voedingsplug bij radiografisch bestuurde modellen. De connector heeft twee platte metalen pennen die in een T-vorm staan. Dit gepolariseerde ontwerp zorgt ervoor dat u de voeding nooit per ongeluk met omgekeerde polariteit aan het model kunt aansluiten. De verticale pen is meestal de positieve pool en de horizontale pen de negatieve pool.
 |
| De Deans T-plug connector. (© i.ebayimg) |
Specificaties
- Maximale continu stroom: 60 Adc
- Maximale piekstroom: 100 Adc
- Maximale spanning: 60 Vdc
- Maximale temperatuur: 120 °C
11: De EC3 en EC5 connectoren
Beschrijving
De EC3 en EC5 connectoren zijn stekkers en contra-stekkers die vooral gebruikt worden bij radiografisch bestuurde modellen zoals RC-auto’s, drones, vliegtuigen en boten, om de accu's met de elektronische motorcontrollers te verbinden. Ze zijn ontworpen voor hoge stroomsterktes en een veilige, stevige verbinding. Ze bestaan uit twee gouden bullet-contacten, een kunststof behuizing die de polen gescheiden houdt en een polariteitbeveiliging. Een van de polen zit in een rond gaatje, de andere in een rond gaatje met een afgeplatte kant.
 |
| De EC3 en EC5 connectoren. (© 2026 Jos Verstraten) |
Specificaties
- EC3 maximale stroom: 60 Adc
- EC3 bullet-contacten: 3 mm
- EC5 maximale stroom: 120 Adc
- EC5 bullet-contacten: 5 mm
De polariteit
Bij de vrouwelijke connector wordt de positieve pool aangesloten op de kant van de behuizing die plat is afgewerkt. De negatieve pool gaat dan uiteraard naar die kant die rond is afgewerkt.
12: De XT30, XT60 en XT90 connectoren
Beschrijving
XT30, XT60 en XT90 zijn elektrische connectoren voor het aanbieden van gelijkspanningsvoeding en die veel gebruikt worden bij hoge stroomtoepassingen zoals radio-controlled voertuigen, drones, batterij- en accupakketten en in de hobby-elektronica. Ze zijn oorspronkelijk ontwikkeld door het bedrijf Amass Electronics en staan bekend om hun hoge stroomcapaciteit. Zij hebben vergulde contacten, dus een lage weerstand en goede geleiding en zitten in een hittebestendige nylon behuizing die niet smelt of week wordt bij het solderen.
 |
| De XT90, XT60 en XT30 connectoren. (© AliExpress) |
Specificaties
- XT30 maximale stroom: 30 Adc, piek 60 Adc
- XT30 contactdiameter: 2,0 mm
- XT60 maximale stroom: 60 Adc, piek 100 Adc
- XT60 contactdiameter: 3,5 mm
- XT90 maximale stroom: 90 Adc, piek 120 Adc
- XT90 contactdiameter: 4,5 mm
- Maximale spanning: 50 V
De polariteit
Bij de female connector (socket) in de gele behuizing is:
- Links: positief
- Rechts: negatief
Bij de meeste uitvoeringen staat de polariteit op de behuizing aangegeven.
13: De Molex connector
Beschrijving
Molex is de voedingsconnector die gebruikt wordt in PC's. Ze zijn bevestigd aan de uiteinden van de voedingskabels die uit de PC-voedingen komen en kunnen de diverse componenten in een PC van voeding voorzien.
 |
| 4-pens en 6-pens Molex connectoren. (© playtool.com) |
De 4-pen Molex connector
Deze werd in de oude PC's gebruikt voor het voeden van floppy-disk en hard-disks stations met +5 V en +12 V. Tegenwoordig worden zij gebruikt voor het voeden van diverse PC-attributen, zoals verlichting van de behuizing, ventilatoren en speciale kaarten die niet via de edge connector kunnen worden gevoed. De kleurcodering is gestandaardiseerd:
- Pen 1: rood, +5,0 Vdc
- Pen 2: zwart, massa
- Pen 3: zwart, massa
- Pen 4: geel, +12 Vdc
Beide voedingsspanningen kunnen belast worden tot 3 A.
De 6-pen Molex connector
Deze levert extra vermogen voor de +3,3 Vdc en +5,0 Vdc voedingsspanningen. Ook hier is de kleurcodering gestandaardiseerd:
- Pen 1: zwart, massa
- Pen 2: zwart, massa
- Pen 3: zwart, massa
- Pen 4: oranje, +3,3 Vdc
- Pen 5: oranje, +3,3 Vdc
- Pen 6: rood, +5,0 Vdc
De pennen 4, 5 en 6 kunnen ieder tot 5 A worden belast.
14: De JST connector
Beschrijving
JST connectoren zijn kleine, goedkope stekkers voor het aansluiten van draden op printen. De naam JST komt van het Japanse bedrijf JST Mfg. Co., dat deze connectors ontwerpt en produceert. Ze zijn voorzien van een klik-vergrendeling zodat ze niet losraken uit de printconnector. Het mannetje past maar in één richting in het vrouwtje. JST-connectoren zijn leverbaar met verschillende aantallen contacten en worden bijvoorbeeld gebruikt voor platte bandkabel verbindingen tussen diverse printen in een apparaat. In de meeste gevallen zit het mannetje op de print en zit het vrouwtje aan de platte bandkabel. Ze zijn uitsluitend geschikt voor het transporteren van lage spanningen en kleine stromen.
 |
| Diverse JST connectoren. (© epartners.co.nz) |
15: De USB connector
Ontworpen voor data-transport
De USB connectoren zijn eigenlijk ontworpen voor het eenvoudig transport van data van het ene apparaat naar het andere apparaat. Met vooruitziende blik hebben de ontwerpers echter ook de +5,0 Vdc voeding in de connectoren opgenomen. Vandaar dat tegenwoordig de USB-kabels vaak misbruikt worden als simpele laadkabel voor in apparaten aanwezige accu's of voor het leveren van de +5,0 Vdc voeding van printjes.
Type-A, type-B, type Mini-A, type Mini-B, type Micro-A en type Micro-B
Bij deze zes connectoren is de situatie simpel. Kijkt u in de connector, dan is contact nummer 1 verbonden met de +5,0 Vdc voedingsspanning en contact nummer 4 of 5 met de massa. De voedingsspanning is, ten overvloede, in de onderstaande figuur aangegeven met een rood bolletje en de massa met een zwart.
 |
| +5,0 Vdc voeding en massa bij de oudere USB-connectoren. (© 2026 Jos Verstraten) |
Type USB-C
Deze stekker kan op twee manieren in het chassisdeel worden gestoken. Alle aansluitingen moeten dus symmetrisch worden uitgevoerd. Zoals uit de onderstaande figuur blijkt, geldt dat ook voor de massa en de +5,0 Vdc voeding. De massa is aangesloten op de contacten A1, A12, B1 en B12 van de UCB-C stekker. De +5,0 Vdc voeding treft u aan op de contacten A4, A9, B4 en B9.
 |
| +5,0 Vdc voeding en massa bij de USB-C stekker. (© www.cable-tester.com) |
16: De RCA connector
Beschrijving
De RCA connector werd rond 1937 ontwikkeld door de Amerikaanse fabrikant 'Radio Corporation of America', wat meteen de naam RCA verklaart. De RCA connector is een stekker die vaak wordt gebruikt om analoge audio- en videosignalen tussen apparaten te transporteren. RCA connectoren zijn goed vertegenwoordigd op de achterzijde van analoge TV’s, versterkers, DVD-spelers en oudere spelconsoles. De mannelijke connector bestaat uit een rond metalen pennetje in het midden, met een ronde metalen ring eromheen. De metalen ring heeft inkepingen en is verend uitgevoerd (gesegmenteerd). Dat zorgt voor een stevige verbinding met het vrouwelijke chassisdeel. Het pennetje is het 'heet' contact, de ring de massa. Meestal zijn gekleurde ringen aanwezig die de functie van de kabel beschrijven.
De RCA connector gaat ook door het leven onder de benamingen 'tulpstekker' en 'cinch stekker'.
 |
| Een vrouwelijke en mannelijke RCA connector. (© 2026 Jos Verstraten) |
Coaxiale connector
U moet een RCA connector aansluiten op een afgeschermde kabel. De afscherming gaat naar de metalen ring, de centrale afgeschermde ader naar het pennetje. Dat noemt men een 'coaxiale connector'.
Kleurencodes
Hoewel de fabrikanten het onderling niet helemaal eens zijn over welke kleuren waar voor staan, hebben de onderstaande kleurcoderingen het toch tot een de facto standaard gebracht:
Analoge stereo audio:
- Rechts: rood
- Links: wit
Analoge bidirectionele stereo audio:
- Rechts heen: rood
- Links heen: wit
- Rechts terug: geel
- Links terug: zwart
Analoge composiet video:
- CVBS: geel
Component video:
- Y: groen
- Cb/Pb: blauw
- Cr/Pr: rood
Surround sound vijfkanaals analoge audio:
- Rechts: rood
- Links: wit
- Rechtsachter: grijs of beige
- Linksachter: orange of blauw
- Midden: rood, zwart, blauw of groen
- Subwoofer: wit, zwart of paars
Digitale audio:
- S/PDIF: oranje
17: De DIN connector
Beschrijving
Een DIN connector is een ronde stekker met drie tot acht contacten, ontworpen volgens de standaarden uit 1974 van het 'Deutsches Institut für Normung' (afgekort tot DIN). Deze connectoren werden veel gebruikt in Europese audio-apparatuur uit de jaren 60 tot en met 90 van de vorige eeuw. De pennetjes in de mannelijke connector staan in een gestandaardiseerd patroon, dat meestal ook meteen de functie van de connector bepaalt.
De vijfpolige DIN-connector is ook de standaard connector voor het communiceren met het MIDI-protocol, gebruikt bij elektronische muziekinstrumenten.
 |
| Een vrouwelijke en mannelijke DIN connector. (© 2026 Jos Verstraten) |
De gestandaardiseerde configuraties
In de onderstaande figuur zijn de in totaal elf configuraties samengevat die in de DIN-normen worden beschreven. De pen-nummering is gezien vanaf de soldeerzijde van de mannelijke connectoren.
3-polige DIN: De standaard stekker voor analoge audio.
- Pen 1: Signaal (audio)
- Pen 2: Massa
- Pen 3: Signaal (audio)
5-polige DIN (180°): De standaard stekker voor bidirectionele analoge audio.
- Pen 1: Audio ingang links
- Pen 2: Massa
- Pen 3: Audio uitgang links
- Pen 4: Audio uitgang rechts
- Pen 5: Audio ingang rechts
5-polige DIN voor MIDI: Gebruikt voor het onderling koppelen van MIDI-apparatuur.
- Pen 1: Niet gebruikt
- Pen 2: Massa
- Pen 3: Niet gebruikt
- Pen 4: MIDI-data (+)
- Pen 5: MIDI-data (−)
7-polige DIN: Wordt gebruikt bij sommige professionele audio- en video-apparaten.
- Pen 1: Audio links
- Pen 2: Massa
- Pen 3: Audio rechts
- Pen 4: Data / control
- Pen 5: Data / control
- Pen 6: Extra signaal
- Pen 7: Extra signaal
8-polige DIN: Wordt toegepast bij videocamera’s en computers.
- Pen 1: Video
- Pen 2: Massa
- Pen 3: Audio
- Pen 4: Data
- Pen 5: Data
- Pen 6: Sync
- Pen 7: Power
- Pen 8: Control
 |
| De gestandaardiseerde DIN connectoren. (© 2022 Ancillalover) |
18: De audio jack connector
Beschrijving
De audio jack connector werd reeds in 1877 geïntroduceerd voor gebruik in handbediende telefooncentrales. Ieder abonneetoestel eindigde in de locale telefooncentrale met een kabel waaraan een 6,35 mm jack connector was bevestigd. Tegenwoordig wordt deze ronde stekker gebruikt om audio te transporteren tussen apparaten, bijvoorbeeld tussen een PC en een koptelefoon. De mannelijke connector is samengesteld uit 2, 3 of 4 van elkaar geïsoleerde segmenten. Ieder segment voert een ander signaal. Er zijn drie standaard diameters ontwikkeld:
- 6,35 mm
- 3,5 mm
- 2,5 mm
De 6,35 mm uitvoering wordt nog steeds vaak toegepast in professionele apparatuur en door muzikanten, voor de consumentenmarkt werkt men hoofdzakelijk met de 3,5 mm uitvoering.
 |
| De drie audio jack's. (© 2026 ChatGPT) |
Benaming van de segmenten
Het bovenste segment wordt de 'tip' genoemd, het onderste segment de 'sleeve'. Tussen de tip en de sleeve bevinden zich een of twee segmenten die 'ring' worden genoemd.
Vandaar dat de drie uitvoeringen als volgt worden genoemd:
- Uitvoering met twee segmenten voor mono: TS-jack
- Uitvoering met drie segmenten voor stereo: TRS-jack
- Uitvoering met vier segmenten voor stereo en microfoon: TRRS-jack
De aansluitingen
In de onderstaande figuur hebben wij de aansluitgegevens samengevat. Let er echter op dat er fabrikanten zijn die bij de TRRS-jack de massa en de microfoon van plaats verwisselen!
 |
| De aansluitgegevens op de audio jack's. (© 2026 Jos Verstraten) |
De female connector
Deze is, zie de onderstaande foto, zowel voor front- als voor printmontage leverbaar. Sommige exemplaren bevatten een of twee schakelaars die sluiten als de plug uit de socket wordt verwijderd. Op deze manier is het mogelijk dat software het inpluggen van de plug detecteert.
 |
| Twee voorbeelden van vrouwelijke connectoren. (© 2026 Jos Verstraten) |
19: De XLR connector
Beschrijving
De XLR connector werd rond de jaren 1950 ontwikkeld door Cannon Electric. De letters 'XLR' beschrijven het soort connector:
- X: De eerste serie van deze connector.
- L: Latch, vergrendelingsmechanisme.
- R: Rubber, isolatie in de stekker.
Een XLR connector is de standaard professionele aansluiting voor microfoons en audioapparatuur. XLR-kabels worden vooral gebruikt voor gebalanceerde audioverbindingen, zoals bij microfoons, mengpanelen en speakers. Hij heeft drie pennen, een ronde metalen behuizing en een vergrendelingsclip zodat de plug niet loskomt uit de socket.
 |
| Een vrouwelijke en een mannelijke XLR-connector. (© 2026 Jos Verstraten) |
XLR connectors zijn zo ontworpen dat bij het inpluggen van een mannetje in een vrouwtje eerst de massa-verbinding tot stand komen. Dat voorkomt het hinderlijk ploppen en brommen dat bij andere soorten audio-connectoren ontstaat bij het tot stand komen van de verbinding.
Wat betekent gebalanceerd?
In consumenten apparatuur wordt audio ongebalanceerd verstuurd. Eén aansluiting van bijvoorbeeld een microfoon ligt aan de massa en aan de afscherming van de kabel, de tweede levert het signaal en ligt aan de centrale ader in de kabel. Bij een gebalanceerde audio-verbinding gaan beide aansluitingen van de microfoon naar een eigen afgeschermde kabel. Het metalen huis van de microfoon is dan de massa en verbonden met de afschermingen van beide kabels. Ten opzichte van de massa voeren beide afgeschermde aders dan 180° in fase gedraaide signalen. Deze twee signalen worden aan de versterkerkant door middel van een verschilversterker weer omgezet in een ongebalanceerd signaal.
Wat is het voordeel van gebalanceerd signaaltransport? Tijdens het transport kunnen er stoorsignalen in een kabel worden geïnjecteerd, bijvoorbeeld door dimmers. Bij een ongebalanceerde kabel worden deze stoorsignalen ook versterkt. In een gebalanceerde kabel komen die stoorsignalen Ua in fase en even groot op beide aders terecht. De verschilversterker zorgt ervoor dat deze even grote signalen uit zijn uitgangssignaal verdwijnen. Ua - Ua is immers gelijk aan nul. Dit heet 'common mode onderdrukking' (CMR).
De aansluitcodering van XLR
In de onderstaande figuur is de pennummering voorgesteld. De functie van de drie pennen is:
- Pen 1: Massa
- Pen 2: Positief signaal
- Pen 3: Negatief signaal
 |
| Aansluitingen op de XLR-connector. (© 2007 Omegatron) |
20: De SCART connector
Beschrijving
Het letterwoord 'SCART' staat voor 'Syndicat des Constructeurs d'Appareils Radiorécepteurs et Téléviseurs'. De SCART connector, ook wel 'Euroconnector' of 'Péritel' genoemd, is een alles-in-één analoge audio/video-connector die in Frankrijk werd ontwikkeld en veel werd toegepast bij audio- en televisie-apparaten en randapparatuur vanaf 1980 tot 2000. Het is een brede en smalle trapeziumvormige stekker met niet minder dan twintig signaalpennen en één afscherming.
Het unieke aan deze connector is dat het systeem bidirectionele data-overdacht en commando-signalen ondersteunt. Dat kan via D²B ('Digital Data Bus'), een IEC-standaard voor een seriële communicatiebus, door Philips in de jaren 70 ontwikkelt voor huisautomatisering. In het SCART-protocol kan men via deze bus digitaal gegevens uitwisselen tussen diverse op de bus aan gesloten apparaten.
 |
| Mannelijke en vrouwelijke SCART-connector. (© 2026 Jos Verstraten) |
Behalve voor het standaard analoge composiet videosignaal heeft de SCART connector pennen om video in het RGB-formaat te transporteren. Hierdoor kunnen digitale video-apparaten zoals DVD-spelers video met de grootst mogelijke analoge beeldkwaliteit versturen naar een analoge monitor. Later werd door sommige fabrikanten ook nog een S-Video in- en uitgang op de connector opgenomen (pennen 7 en 15), wat tot nogal wat verwarring heeft geleid.
De aansluitgegevens van de SCART-connector
In de onderstaande afbeelding is de SCART pen-nummering weergegeven van een vrouwelijke connector. De functie van de pennen:
- Pen 1: Audio-uitgang rechts
- Pen 2: Audio-ingang rechts
- Pen 3: Audio-uitgang links/mono
- Pen 4: Audio massa
- Pen 5: RGB-blauw massa
- Pen 6: Audio-ingang links/mono
- Pen 7: RGB-blauw
- Pen 8: Status en beeldverhouding commando
- Pen 9: RGB-groen massa
- Pen 10: D²B kloksignaal
- Pen 11: RGB-groen
- Pen 12: D²B data
- Pen 13: RGB-rood massa
- Pen 14: D²B retour
- Pen 15: RGB-rood
- Pen 16: RGB blanking signaal
- Pen 17: Video massa
- Pen 18: Blanking massa
- Pen 19: Composiet-video uitgang
- Pen 20: Composiet-video ingang
- Pen 21: Behuizing en chassis
 |
| Nummering van de vrouwelijke SCART-connector. (© 2006 Liftarn) |
Commando-signalen
Op de pennen 8 en 16 worden gelijkspanningen gezet die bepaalde commando's aan een ontvangend apparaat geven:
Pen 8: Beeldverhouding commando
- Uitgeschakeld: 0 V – 2 V
- 16/9 beeldverhouding: +5 V – +8 V
- 4/3 beeldverhouding: +9,5 V – +12 V
Pen 16: RGB/Composiet selectie
- Composiet: 0 V – +0,4 V
- RGB: +1.0 V – +3,0 V
21: De Speakon connector
Beschrijving
De Speakon connector, ontwikkeld door Neutrix in 1987, is een connector die uitsluitend wordt gebruikt voor het aansluiten van luidsprekers op versterkers. Het is dé standaard bij professionele audio-installaties. Hij is vergrendelbaar (twist-lock), de connector wordt in het chassisdeel gestoken en nadien vast gedraaid. De stroomcapaciteit is groot, tot meerdere tientallen ampères piekstroom. De contacten zijn niet aanraakbaar (geen blootliggende metalen delen), dus veiliger dan veel andere connectoren. Bovendien is de Speakon connector ontworpen voor zeer intensief gebruik, zoals bij verhuur van apparatuur voor podia.
Behalve de tweepolige uitvoering bestaan er ook 4- en 8-polige connectoren voor speciale toepassingen.
 |
| Speakon connectoren. (© fohonline.com) |
22: De BNC connector
Beschrijving
De naam BNC komt van 'Baby Neill Constant', naar de afmetingen en de naam van de ontwerper van deze connector. Hij werd in de jaren 1940 ontwikkeld voor gebruik in het Amerikaanse leger. De connector is uitgegroeid tot de universele coaxiale connector voor het op elkaar aansluiten van meetapparatuur. Iedere oscilloscoop en functiegenerator is voorzien van meerdere BNC connectoren. BNC heeft een vergrendeling onder de vorm van een bajonetsluiting. U steekt het mannetje in het chassisdeel, draait een kwart slag en de verbinding zit vast.
Een BNC connector bestaat uit een middenpen, die het signaal voert. Rond deze pen zit een metalen buitenmantel die is aangesloten op de massa en als afscherming dient. Tot slot de bajonetring, die zorgt voor de mechanische vergrendeling.
BNC wordt ook gebruikt waar betrouwbare en snelle verbindingen nodig zijn voor hoogfrequent- en videosignalen en dat tot frequenties in het GHz-gebied.
Hij wordt gemaakt met karakteristieke impedanties van 50 Ω en 75 Ω, zodat hij zonder signaalreflecties te veroorzaken kan worden aangesloten op coaxiale kabels met identieke impedanties.
 |
| BNC stekker en chassisdeel. (© 2026 Jos Verstraten) |
23: De MCX connector
Beschrijving
De MCX connector ('Micro Coaxial') is een miniatuur hoogfrequent connector die in de jaren 1980 werd ontwikkeld en die wordt gebruikt voor het aansluiten van coaxkabels in toepassingen met hoge frequenties. Hij is aanzienlijk kleiner dan bijvoorbeeld de BNC connector, maar behoudt goede elektrische eigenschappen tot ongeveer 6 GHz. Een snap-on systeem maakt snel koppelen en ontkoppelen mogelijk.
U treft de MCX connector steeds vaker aan op in de hand te houden miniatuur oscilloscopen van Chinese makelij. Gelukkig wordt dan steeds een MCX/BNC-adapter meegeleverd, zodat u uw vertrouwde BNC-meetkabels en -probes kunt blijven gebruiken. MCX zult u ook aantreffen bij de antennes van draagbare GPS-ontvangers en WiFi-modules.
 |
| Vergelijking van de afmetingen van MCX en BNC. (© 2026 Jos Verstraten) |
24: De SMA connector
Beschrijving
De SMA connector ('SubMiniature version A') is een zeer compacte coaxiale HF-connector die veel wordt gebruikt in hoogfrequente toepassingen tot ongeveer 18 GHz. Het is een ronde connector met een diameter van slecht ongeveer 7 mm en voorzien van een geschroefde vergrendeling. De SMA connector wordt vaak toegepast bij het aansluiten van antennes op draagbare apparatuur en op miniatuur spectrum-analyzers.
 |
| SMA chassisdeel en mannelijke connector. (© 2026 ChatGPT) |
25: De TNC connector
Beschrijving
De TNC connector ('Threaded Neill–Concelman') is een coaxiale hoogfrequent connector die veel wordt gebruikt in toepassingen tot 11 GHz. Het is in feite een verbeterde versie van de BNC connector. De meeste uitvoeringen zijn bovendien waterdicht. Het is een heel stabiele schroefbare connector die u vooral in militaire en communicatie omgevingen zult aantreffen.
 |
| TNC (links) vergeleken met BNC. (© 2006 Meggar) |
26: De N connector
Beschrijving
De N connector werd in 1940 ontworpen door Paul Neill en is een coaxiale waterdichte hoogfrequent connector voor professionele en semiprofessionele toepassingen waarbij zowel hoge frequenties als mechanische robuustheid belangrijk zijn. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een BNC-connector, wordt een N connector vastgeschroefd in het chassisdeel. Dit zorgt voor een zeer betrouwbare verbinding en een uitstekende afscherming tegen stoorsignalen. De standaard uitvoering is bruikbaar tot 11 GHz, terwijl er speciale uitvoeringen worden gemaakt die tot 18 GHz kunnen worden toegepast.
 |
| Een mannelijke en vrouwelijke N connector. (© datapro.net) |
Groot vermogen connector
De N-connector is de grootste HF-connector die bestaat. Dat heeft tot gevolg dat hij kan worden gebruikt voor het aansluiten van een antenne op een zware zender. Volgens diverse fabrikantenspecificaties kunt u over een N connector 5 kW versturen bij 20 MHz en 500 W bij 2 GHz. De impedantie bedraagt 50 Ω of 75 Ω.
27: De UHF connector
Beschrijving
De UHF connector werd in de jaren 1930 ontwikkeld voor het versturen van radiofrequent-signalen. Zijn bruikbaar frequentiebereik gaat slechts tot ongeveer 300 MHz. Hij is dus volstrekt verouderd, maar u treft hem nog wel aan als u zeer oude meetapparatuur uit het buizentijdperk koopt, zoals zeer bejaarde oscilloscopen en generatoren.
Een eigenaardigheid van deze connector is dat het centrale gat in het vrouwelijke chassisdeel een diameter van 4,0 mm heeft, zodat u er een banaanstekker in kunt pluggen.
 |
| Een vrouwelijke en mannelijke UHF connector. (© 2026 Jos Verstraten) |
28: Printkroonsteentjes
Beschrijving
Printkroonsteentjes ('PCB terminal blocks') zijn schroefconnectoren die rechtstreeks op een printplaat worden gesoldeerd en bedoeld zijn om losse draden eenvoudig en betrouwbaar aan te sluiten op de print. Een printkroonsteentje bestaat uit een isolerende behuizing, metalen klemcontacten van messing of vertind koper en een schroefmechanisme of een veerklem. De draad wordt in een opening gestoken en vervolgens vastgezet door een schroef aan te draaien of via een veermechanisme met een push-in of met drukknop.
Printkroonsteentjes zijn te koop met diverse contacten, met diverse rastermaten en diverse afmetingen, voor lage en hoge spanningen en voor diverse stromen.
 |
| Verschillende soorten printkroonsteentjes. (© 2026 ChatGPT) |
29: De FCC connector
Beschrijving
Een FFC connector ('Flat Flexible Cable') is een connector die speciaal is ontworpen om een platte, flexibele kabel aan te sluiten op een printplaat. De FFC connector zorgt voor de elektrische verbinding tussen de kabel en de printplaat, de mechanische fixatie van de kabel in de connector en voor een betrouwbaar contact zonder solderen.
Meestal werkt een FFC connector met een klemmechanisme. U moet een klepje openen, de kabel wordt in de connector geplaatst en het klepje wordt weer gesloten. Contactpunten of -messen drukken op de aders van de kabel en maken de elektrische contacten tussen de aders en de pennen in de connector.
Ontelbare types en uitvoeringen
In ieder modern elektronisch apparaat worden FFC connectoren toegepast. Iedere fabrikant van connectormaterialen heeft dus types in het programma. Het is absoluut onmogelijk om een foto te presenteren van dé FFC connector. Uit de onderstaande foto krijgt u wel een algemeen idee van het uiterlijk van een dergelijke connector.
 |
| Een voorbeeld van een FFC verbinding. (© cdn.gct.co) |
30: De edge connector
Beschrijving
Edge is rand in het Engels. Een edge connector is dus dat deel van een print dat alleen bestaat uit koperen printsporen die naar de rand van de printplaat lopen. Die rand van de print wordt in een speciale vrouwelijke edge connector gestoken. De betreffende printsporen ('pads') zijn verguld. Deze pads worden in een vrouwelijke connector gestoken met veercontacten. De veercontacten klemmen tegen de pads en zorgen voor een betrouwbare elektrische verbinding.
De edge connector is een kostenbesparende oplossing omdat er slechts één aparte vrouwelijke connector nodig is. U treft ze vaak aan in computers voor uitbreidingssleuven voor randapparatuur en in ingewikkelde apparaten die uit diverse printen bestaan, die via een bus-aansluiting met elkaar communiceren.
 |
Een voorbeeld van een edge connector. (© 2026 ChatGPT) |
Elektronische belastingen
