Know-how: ESD-veilig werken

(gepubliceerd op 02-09-2026)

Als u werkt met ESD-gevoelige elektronica onderdelen, al is het maar deze uit hun verpakking halen, moet u maatregelen treffen tegen ongewenste elektrostatische ontladingen.

Inleiding

ElectroStatic Discharge

'ESD' staat voor 'ElectroStatic Discharge', elektrostatische ontlading. Met dit begrip worden elektrische ontladingen met een betrekkelijk geringe energie-inhoud bedoeld. Door deze geringe energie-inhoud zijn de ontladingen voor mensen zonder gevaar. Ze zijn hoogstens vervelend omdat u bijvoorbeeld bij het aanraken van een metalen handvat van een kastdeur of een auto een schokje voelt. Voor elektronische onderdelen kunnen deze ontladingen echter vaak ernstige gevolgen hebben. De gevoeligheid van elektronische onderdelen voor ESD wordt vaak onderschat. Kijk maar eens naar de onderstaande tabel. De spanningswaarden geven de maximale waarde van de spanning die tussen de pennen van het onderdeel mag staan.

De maximale statische spanning over diverse onderdelen. (© 2026 Jos Verstraten)

De grootte van de statische spanning

Nu denkt u misschien dat het in de praktijk wel meevalt: 'Als een moderne bipolaire transistor bestand is tegen statische spanningen van 2.000 V, waar moet ik mij dan druk over maken?' Dan onderschat u ongetwijfeld hoe hoog elektrostatische spanningen kunnen worden in uw leefomgeving. De onderstaande tabel geeft wat voorbeelden van de spanningen die u, door in uw huis rond te lopen, kunt genereren.

U merkt meteen het grote belang van de luchtvochtigheid. Toegegeven, zowel 28 % als 80 % komen in de praktijk niet voor, een normale waarde voor de relatieve luchtvochtigheid in woningen en werkplaatsen is 50 %. Maar als u de waarde van de statische spanningen, zelfs bij een zeer vochtige lucht, vergelijkt met de kritische spanningen uit de tabel in het begin van dit artikel, dan stelt u vast dat de meeste moderne elektronische onderdelen het aanraken ervan, na een wandelingetje over een tapijt, wel eens niet kunnen overleven!

Elektrostatische spanningen in uw huis. (© 2026 Jos Verstraten)

Classificatie

Om een en ander wat overzichtelijker te maken heeft men een classificatie opgesteld voor elektronische onderdelen. Deze indeling geeft de maximale ESD-spanning die het onderdeel zonder beschadiging kan verdragen. Het is de bedoeling dat deze klasse vermeld wordt bij de specificaties van een onderdeel.

Classificatie van onderdelen naar hun gevoeligheid
voor elektrostatische spanningen.
(© 2026 Jos Verstraten)

Maatregelen noodzakelijk

Iedereen die werkt met elektronica onderdelen moet maatregelen treffen tegen ongewenste ESD. In het algemeen zijn deze maatregelen kort en krachtig samen te vatten met de kreet:

GEEN LADING = GEEN ONTLADING

Als u er voor zorgt dat er nergens in uw werkruimte lading kan worden opgebouwd, dan kunnen er zich ook geen schadelijke elektrostatische ontladingen voordoen. De theorie is dus eenvoudig, de praktijk is heel wat moeilijker!

Gecontroleerde ontlading

Het opbouwen van ladingen kan alleen worden voorkomen door alle voorwerpen in uw werkruimte op hetzelfde potentiaal te zetten. Dat betekent dus dat u alle voorwerpen door middel van elektrisch geleidende paden met elkaar moet verbinden, incluis uzelf. Bovendien mag u niet zomaar alles door middel van koperdraad met de aarde verbinden. Als er voorwerpen tóch worden opgeladen, dan moet die lading op een gecontroleerde manier kunnen afvloeien naar de aarde. Een 'geleidende' polsband heeft bijvoorbeeld een ingebouwde weerstand van ongeveer 1 MΩ. Raakt u een opgeladen voorwerp aan, dan zal de elektrostatische spanning via deze weerstand gecontroleerd afvloeien, waarmee wordt bedoeld dat de ontlaadstroom niet te groot kan worden.

Zaken waarop u moet letten

Bij het ESD-veilig werken moet u letten op:

       – ESD-veilige verpakking van elektronische onderdelen.

       – ESD-veilige opslag van elektronische onderdelen.

       – ESD-veilige polsbanden, schoenen en kleding.

       – ESD-veilige tafelmatten en aardingspunten.

       – ESD-veilige stoelen en vloeren.

       – Meetapparatuur voor ESD-veilig werken.

Deze punten zullen in dit artikel aan de orde komen.

Zelfdiscipline!

Naast de hiervoor vermelde aandachtspunten is het werken in een ESD-veilige omgeving onlosmakelijk verbonden met zelfdiscipline. Deze zelfdiscipline komt samengevat op het volgende neer:

• Draag bij directe aanraking van elektronische onderdelen altijd een ESD-veilige polsband.
• Denk aan uw kleding en schoenen, een beruchte bron van grote elektrostatische spanningen!
• Zorg dat uw werkplek vrij is van isolerende materialen. Plastic en plakband zijn grote boosdoeners die nogal eens worden vergeten.

De norm NEN-EN-IEC61340-5-1:2024

Voor het werken met elektrostatisch gevoelige onderdelen zijn in de norm NEN-EN-IEC61340-5-1:2024 allerlei eisen geformuleerd. De voornaamste zijn:

• De vloer van de werkruimte moet statische elektriciteit gecontroleerd afvoeren naar de aarde. De weerstand naar aarde moet kleiner zijn dan 10⁹ Ω.
• De oppervlakteweerstand van de werktafel oppervlakken moet liggen tussen 10⁴ Ω en 10⁹ Ω.
• Polsbandjes zijn verplicht voor zittend werk. De weerstand naar aarde moet liggen tussen 7,5 × 10⁵ Ω en 3,5 × 10⁷ Ω.
• De totale systeemweerstand (mens-schoen-vloer) moet kleiner zijn dan 10⁹ Ω. 
• De opgewekte lichaamsspanning (Body Voltage) mag niet hoger worden dan 100 V.
• Onderdelen moeten verpakt worden in speciale ESD-veilige verpakkingen (zoals afschermende zakken) om invloeden van buitenaf te blokkeren.

ESD-veilige verpakking

ESD-pictogram op verpakkingen

Uiteraard moet u ESD-gevoelige componenten verplaatsen van en naar uw werkruimte. Het belangrijkste hierbij is gebruik te maken van de juiste beschermende verpakkingen. Hiervoor is een internationaal gestandaardiseerd pictogram ontworpen dat op alle verpakkingen, waarin ESD-gevoelige producten aanwezig zijn, moet worden aangebracht. Dit pictogram heeft een gele achtergrond en zwarte tekst. In de plaats van de letter X kunt u vier verschillende codes aantreffen:

       – S: Electrostatic discharge shielding.

       – D: Electrostatic dissipative.

       – L: Low charging.

       – C: Electrostatic conductive.

Het internationaal gestandaardiseerde ESD-pictogram.
(© Romex)

Soorten ESD-veilige verpakking

Er is een subnorm IEC 61340-5-3 opgesteld waaraan verpakking voor diverse soorten onderdelen moet voldoen:

• Assemblies met eigen voeding en ESD-gevoelige componenten:
  Een typisch voorbeeld is een moederbord dat gevoed wordt uit een ingebouwde batterij. Deze moeten in 'electrostatic dissipative' verpakkingen worden verzonden, dus met een sticker met een D er op. De soortelijke weerstand van de verpakking ligt tussen 10⁸ Ω en 10⁹ Ω per vierkante inch.
• Assemblies zonder eigen voeding en losse ESD-gevoelige componenten:
  Dat kunnen compleet gemonteerde printplaten zijn die niet door middel van een eigen batterij of accu van spanning worden voorzien tijdens het transport. Deze moeten in 'low charging' verpakkingen worden verpakt, dus een sticker met de letter L. De soortelijke weerstand van de verpakking ligt tussen 1 x 10² Ω en 100 x 10⁹ Ω per vierkante inch.
• Niet ESD-gevoelige onderdelen:
  Hierbij moet u denken aan metalen chassisdelen en kabels. Hoewel deze onderdelen zélf niet gevoelig zijn voor ESD moeten zij, als zij naar een ESD-veilige werkruimte worden getransporteerd, tóch verpakt worden in 'low charging' verpakking met een soortelijke weerstand tussen 1 x 10² Ω en 100 x 10⁹ Ω per vierkante inch.

Kooi van Faraday

Sommige verpakkingen voldoen aan het 'kooi van Faraday' principe. Een kooi van Faraday is een ruimte die volledig elektrostatisch van de buitenwereld is afgeschermd. De inhoud van de kooi kan dus nooit worden beïnvloed door elektrostatische of elektrodynamische velden die buiten de kooi rondrazen.

Soorten ESD verpakking

In de praktijk kunt u kiezen uit vijf soorten ESD-veilige verpakking:

       - Conductieve verpakkingen (geleidend – zwart).

       - Dissipatieve verpakkingen (statisch afvoerend – roze of transparant).

       - Metal shielding verpakkingen (afschermend – gemetalliseerd).

       - ESD-schuim.

       - ESD-veilige kartonnen dozen.

Conductieve verpakkingen

Deze verpakkingen bestaan uit koolstofhoudend polyethyleen. Als de dikte groter is dan 80 µm zijn ze geschikt als stevige ESD-veilige verpakking voor uw onderdelen en printplaten. U mag ze echter niet gebruiken in een cleanroom omdat deze zakken koolstofdeeltjes verspreiden. Omdat ze niet transparant zijn is niet onmiddellijk duidelijk wat erin zit. Ook moet u oppassen bij het verpakken van een printplaat met een accu. Deze loopt langzaam leeg als de aansluitpennen in contact komen met het koolstof van de verpakking.

De oppervlakteweerstand van dergelijke zakken ligt tussen 10³ Ω en 10⁶ Ω per vierkante inch.

Voorbeelden van conductieve verpakkingen. (© Romex)

Dissipatieve verpakkingen

Dissipatieve verpakkingen zijn antistatische verpakkingen die een elektrostatische lading langzaam en gecontroleerd laat wegvloeien. Het antistatische materiaal is niet statisch oplaadbaar waardoor er geen statische oplading of ontlading kan plaatsvinden. Het materiaal heeft een specifieke oppervlakteweerstand tussen 1 x 10⁴ Ω en 100 x 10⁹ Ω die het afvloeien van lading vertraagt. Ter herkenning zijn zij vaak rose van kleur. Zij vormen echter geen kooi van Faraday tegen externe elektrische velden.

Er zijn twee soorten verkrijgbaar, één ouder die werkt op basis van vocht (kan dus oxidatie veroorzaken) en een nieuwer type dat onafhankelijk van vocht niet oplaadbaar is. Deze zakken zijn te herkennen aan de tekst 'permanent dissipatief' die op de zak is gedrukt.

Voorbeelden van permanent dissipatieve verpakkingen.
(© Romex)

Metal shielding verpakkingen

Deze in de onderstaande foto voorgestelde zakjes zijn de meest geschikte verpakking voor elk type printplaat met ESD-gevoelige componenten. Door het geïntegreerde metaallaagje dat tussen twee polyethyleen laagjes is aangebracht heeft deze verpakking ideale 'kooi van Faraday' eigenschappen. Deze verpakking beschermt het gevoelige elektronische componenten volledig tegen elektrostatische ontladingen (ESD) en elektromagnetische velden (EMI). Ondanks de metaallaag blijft de zak licht doorschijnend, waardoor streepjescodes en componenten herkenbaar zijn zonder de verpakking te openen.

Er bestaan twee soorten:

       - Metal-in: De metaallaag zit beschermd in het midden tussen twee isolerende lagen.

       - Metal-out: De metaallaag zit aan de buitenkant van de zak.

Voorbeeld van een metal shielding zakje. (© RajaPack)

ESD-schuim

Dit materiaal wordt geleverd in vellen of als platen, waarin u uw gevoelige elektronische printplaten kunt inrollen, inprikken of verpakken. Het schuim is leverbaar met de roze en zwarte eigenschappen en star en flexibel. Hard ESD-schuim is permanent statisch dissipatief. Het zachte, flexibele ESD-schuim is geleidend.

Het roze schuim heeft een oppervlakteweerstand van 1 x 10⁶ Ω tot 100 x 10⁹ ohm. Het voorkomt dat er statische elektriciteit ontstaat door wrijving en voert bestaande ladingen langzaam en veilig af. De zwarte uitvoering heeft een lagere oppervlakteweerstand (meestal 10³ Ω tot 10⁵ Ω). Dit materiaal geleidt elektriciteit beter en u hebt het ongetwijfeld al vaak in handen gehad, want een heleboel leveranciers leveren hun IC's ingeprikt in dergelijk schuim.

Naast elektrische bescherming biedt ESD-schuim uitstekende mechanische bescherming. Het absorbeert klappen en trillingen tijdens transport en voorkomt krassen. Kwalitatief hoogwaardig ESD-schuim laat geen microscopische geleidende deeltjes of koolstofresten los die kortsluiting op de printplaten kunnen veroorzaken. Dit is een eigenschap die in de Engelstalige vakterminologie 'no sluffing' wordt genoemd.

Een rol ESD-schuim van 3 mm dik. (© Topa Verpakking)

ESD-veilige kartonnen dozen

Deze dozen zijn uiterst betrouwbaar door de speciale volledig gesloten interne geleidende afschermingslaag. De binnen- en buitenlagen zijn gemaakt van een permanent elektrostatisch dissipatief materiaal. Intern zijn zij vaak voorzien van een dikke laag ESD-schuim. Het karton is niet geschikt voor gebruik in een cleanroom vanwege de stofafgifte, maar in combinatie met polyethyleen of polyurethaanschuim is deze verpakking wel het meest flexibele alternatief.

Een voorbeeld van een ESD-veilige kartonnen doos.
(© ESD-Partner)

Onontbeerlijk: BranoGel

Een handig en onmisbaar hulpmiddel bij het verzenden van gemonteerde printplaten is het zogenoemde 'BranoGel'. Dit zijn kleine zakjes met chemicaliën die het vocht uit de lucht absorberen. Waarschijnlijk is de lucht in uw werkruimte vrij droog, maar u weet niet hoe dat zit in de vrachtwagens van de diverse vervoersbedrijven die uw pakketten transporteren en in hún magazijnen. Door zo’n zakje BranoGel in uw verpakking op te nemen zorgt u ervoor dat eventueel geabsorbeerd vocht uw kostbare elektronica niet kan beschadigen. BranoGel is een merknaam van de fabrikant BranoPac. BranoGel zakjes zijn meestal gevuld met bentonietklei (een natuurlijke, corrosie-neutrale klei) of met silicagel (siliciumdioxide korrels). Het omhulsel is gemaakt van stofdicht vliesmateriaal of Tyvek.

Zakjes met BranoGel. (© Antalis)

Geleidende plakband

Het dichtplakken van uw ESD-veilige verpakkingen met gewone plakband is absoluut verboden! Dergelijke tape is veel te statisch, wat u ongetwijfeld kunt beamen als u al eens ooit een pakje met dergelijke tape hebt dichtgeplakt. Er bestaat speciale geleidende plakband die ook deze laatste stap in het goed verpakken van uw ESD-gevoelige apparatuur volgens de regels van de kunst volbrengt. Deze plakband heeft een oppervlakteweerstand van ongeveer 10³ Ω tot 10⁵ Ω per vierkante inch.

Geleidende polypropylene plakband van Warmbier. (© Reichelt)

ESD-veilige opslag

Inleiding

De normale kunststof bakken waarin u uw onderdelen en tussenproducten verzamelt zijn uit den boze als u ESD-veilig wilt werken. Diverse fabrikanten hebben zich gespecialiseerd in de productie van alle vormen en maten van doosjes en bakken, vervaardigd uit geleidend gemaakt polypropyleen. U herkent deze bakken aan hun zwarte kleur en natuurlijk de ESD-stickers.

Opslagdoosjes voor ESD-gevoelige componenten

Voor het opbergen van ESD-gevoelige componenten maakt Licefa een heleboel ESD-veilige doosjes, waarvan u in de onderstaande foto een voorbeeld ziet. Deze in de typische ESD-veilige zwarte kleur geleverde behuizing bevat drie lades met een heleboel kleine doosjes. Er zijn echter ook identieke lades met grotere doosjes.

De oppervlakteweerstand bedraagt 10³ Ω tot 10⁵ Ω per inch. De prijs is echter niet mis: € 314,60 inclusief BTW!

ESD-veilige opbergdoosjes voor componenten van Licefa.
(© Reichelt)

ESD-veilige magazijnbakken

Naast dit soort zeer prijzige doosjes worden er uiteraard ook goedkopere opslagmiddelen geleverd. Zoals de magazijnbakken die u op de onderstaande foto ziet. Die kosten ongeveer € 2,36 bij Kruisinga en hebben als afmetingen 235 mm bij 145 mm bij 125 mm.

ESD-veilige magazijnbakken. (© Kruisinga)

ESD-veilige polsbanden, schoenen en kleding

Metalen polsbanden

Iedereen die werkzaamheden verricht aan ESD-gevoelige onderdelen en assemblies is verplicht een geaarde polsband te dragen. Op deze regel kunt u geen uitzonderingen toestaan! Er zijn allerlei soorten geleidende armbanden in de aanbieding, van heel eenvoudige tot heel luxe uitvoeringen. Zo kunt u zelfs polshorloges kopen, die alle eigenschappen van een ontlaadband bezitten.

In de onderstaande figuur is een standaard uitvoering van een metalen armband voorgesteld. Deze is samengesteld uit roestvrijstalen schakels die via geleidende elastische banden aan elkaar zijn gekoppeld. Op het plaatje ziet u een 3 mm drukknopconnector, waarmee u de armband met de aardingskabel kunt verbinden. Uiteraard is er in de aardingskabel een weerstand van een paar MΩ aanwezig, zodat de armband wél elektrostatische ladingen kan afvoeren, maar geen elektrocutatie tot gevolg kan hebben bij accidenteel aanraken van de fase van de netspanning.

Een metalen polsband met aardingskabel. (© Romex)

Stoffen polsbanden

Naast de vrij zware en dure metalen polsbanden kunt u ook veel goedkopere stoffen polsbanden aanschaffen. Bij Romex kosten die slechts € 8,22. Ook die hebben een 3 mm drukknopaansluiting en zijn elastisch. In de binnenzijde zit een ingeweven zilverdraad, waardoor de interne weerstand slechts 10³ Ω bedraagt. De weerstand aan de buitenzijde is hoger dan 10⁹ Ω. Uiteraard moet u ook zo'n polsband met een aardingskabel met ingebouwde weerstand met de aarding van uw werkplaats verbinden.

Een goedkope stoffen polsband. (© Romex)

Heel & toe grounders

Schoenen zijn uiteraard een voor de hand liggende bron waarin zich het tribo-elektrische effect kan ontwikkelen. Iedere keer als u uw voet optilt van de vloer wordt er lading in uw schoenzool opgebouwd, die zich over uw lichaam verdeelt. Omdat de meeste zolen isoleren kan deze lading niet snel afvloeien naar de grond en naar de aarde. Diverse fabrikanten brengen een uitgebreide collectie ESD-veilige schoenen op de markt met geleidende zolen, waarbij zowaar op modetrends wordt gelet. Dit schoeisel is echter vrij duur. 

Met de in de onderstaande figuur voorgestelde 'heel & toe grounders' kan het heel wat goedkoper. Zo’n grounder bestaat uit een geleidende strip met klittenband, die u strak rond uw voeten kunt wikkelen. De ingebouwde weerstand van 1 MΩ zorgt ervoor dat de lading van uw lichaam en uw schoenen snel afvloeit naar de vloer en vandaar (hopelijk) naar de aarde.

Een voorbeeld van een 'heel & toe grounder'. (© Estatec)

Schoenenhoes aarders

Behalve van deze geleidende klittenband kunt u ook gebruik maken van 'schoenenhoes aarders'. Deze bestaan uit een kunststof hoes die u over uw schoenen draagt. Aan de hielzijde is een geleidende strip aangebracht, die doorloopt tot op de onderzijde van de hoes. Op deze manier wordt de lading in uw schoenen afgevoerd naar de aarde. Een dergelijke hoes kost bij Romex minder dan een euro als u er vijftig bestelt.

Een voorbeeld van een 'schoenenhoes aarder'. (© Romex)

ESD-veilige werkkleding

Synthetische en wollen kleding is een beruchte bron van statische elektriciteit vanwege de onvermijdelijke wrijving. Trek maar eens een wollen trui uit en hoor het knetteren! In de onderstaande figuur hebben we een 'uni-sex' stofjas voorgesteld, die licht van gewicht is en daardoor comfortabel is te dragen. In de stof zijn geleidende draadjes geweven in een raster van 4 mm, zodat plaatselijke ladingsophopingen zich in ieder geval onmiddellijk verspreiden. Die draadjes maken ook contact met uw lichaam en via de weerstand van uw huid en uw armband kan de lading afvloeien naar de aarde. Dergelijke stofjassen hebben een oppervlakteweerstand tussen 10⁵ Ω en 10⁷ Ω.

ESD-veilige stofjassen kunt u zélf thuis wassen. Een handwas heeft de voorkeur maar ook in de wasmachine is het mogelijk tot een maximum van 40 graden. Kies een zo fijn mogelijk wasprogramma en een zo neutraal mogelijk wasmiddel, met daarbij een lagere dosering dan u normaal zou gebruiken. Laat de gewassen jas hangend drogen en gebruik geen droogtrommel. 

Een voorbeeld van een ESD-veilige stofjas.
(© ESD-Partner)

ESD-veilige tafelmatten en aardingspunten

ESD-veilige tafelmatten

De meeste werktafels hebben een houten bovenblad en zo'n blad heeft slechte geleidende eigenschappen. U moet dus altijd gebruik maken van een ESD-veilige tafelmat die u op uw werktafel legt. In de onderstaande figuur is een model voorgesteld van ANTISTAT dat is voorzien van een aansluiting voor de noodzakelijke aarding van de mat. De oppervlakte weerstand van dergelijke matten ligt ergens tussen 10⁵ Ω en 10⁹ Ω per vierkante inch. De mat is 2 mm dik en bestaat uit een 0,5 mm dikke statisch dissipative bovenlaag en een 1,5 mm dikke geleidende onderlaag. Zo'n mat met als afmetingen 60 cm bij 120 cm kost bij Conrad € 42,99.

Een ESD-veilige tafelmat. (© Conrad Electronic)

Aardingspunten

Op en rond uw werktafel moet u heel wat objecten met de aarde verbinden, zoals uw polsband, uw tafelmat en uw soldeerbout. Om al die dingen centraal te aarden is er een aantal handige hulpmiddeltjes ontwikkeld. Een 'aardingsverdeler' stopt u in een geaarde wandcontactdoos. U krijgt dat drie aansluitingen waarop u aardingskabeltjes kunt aansluiten. Iedere aansluiting heeft een individuele weerstand van 1 MΩ nar de aarding van de wandcontactdoos. Dergelijke aardingsverdelers zijn ook leverbaar met 4 mm banaanstekker connectoren in plaats van de 3 mm drukknopaansluitingen.

Een drievoudige aardingsverdeler. (© Romex)

Als u het aarden via zo'n aardingsverdeler in een wandcontactdoos niet praktisch vindt kunt u ook gebruik maken van een 'aardverbindingsdoos'. Het onderstaand voorbeeld heeft drie drukknopaansluitingen die ieder met een eigen weerstand met de uitgang zijn verbonden. Die uitgang bestaat uit een twee meter lange soepele aardingskabel met een ringaansluiting van 4 mm diameter.

Een drievoudige aardverbindingsdoos. (© Romex)

ESD-veilige stoelen en vloeren

ESD-veilige zwenkwielen

U gebruikt waarschijnlijk een stoel met zwenkwieltjes in uw werkruimte. Die standaard wieltjes zijn te isolerend om te voldoen aan de ESD-veilige eisen. Maar, niet getreurd, er zijn speciale los leverbare zwenkwieltjes ontwikkeld waarmee u de onder de stoel aanwezige wieltjes kunt vervangen. Deze zijn gemaakt van harde kunststof waaraan koolstofpoeder is toegevoegd, zodat zij een bepaalde elektrische geleidbaarheid hebben gekregen. Die is groot genoeg om de statische lading, die ontstaat door uw bewegingen in uw stoel, af te leiden naar de vloer. Zij kosten ongeveer een tientje per stuk.

ESD-veilig zwenkwiel. (© Romex)

ESD-veilige vloercoatings

Voor betonnen vloeren zijn er geleidende twee-componenten harsen te koop, bijvoorbeeld van het merk Ecostat. Deze 'DF Polycan' is een polyurethaan hars die door toevoegingen elektrisch geleidend is gemaakt. De hars kan zowel op vloeren als op muren met de kwast of de roller worden aangebracht. De typische weerstand van de laag naar de aarde is 10⁶ Ω. Deze hars wordt geleverd in potten van 10 kg voor een prijs van € 54,75. Er zijn aluminium hoekprofielen leverbaar, die u inwerkt in de laag hars en waarmee u de harslaag kunt verbinden met een centraal aardingspunt.

'DF Polycan' van Ecostat. (© DPV Elektronik)

ESD-veilige vloermatten

Voor het geval dat u een volledig nieuwe coating op de vloer van uw werkhok wel iets teveel van het goede vindt kunt u ook volstaan met het aanschaffen van een ESD-veilige vloermat. Die kunt u, net zoals uw tafelmat, met het centrale aardingspunt verbinden. Zo'n vloermat van 166 cm bij 122 cm kost echter wél € 215,00 bij Romex!

Een ESD-veilige vloermat. (© Romex)

Meetapparatuur voor ESD-veilig werken

Ionisators

Door de lucht in uw werkruimte te ioniseren kunt u de elektrische geleidbaarheid ervan dramatisch verhogen, iets dat statische ladingen erg vervelend vinden. Het heeft echter weinig zin uw gehele werkruimte te ioniseren, want de geïoniseerde atomen in de lucht hebben tóch de neiging zich weer snel te recombineren. In de onderstaande figuur hebben wij een kleine ionisator voorgesteld, model QUICK 440A, die u boven uw werktafel kunt hangen en via een ingebouwde ventilator geïoniseerde lucht naar uw tafelblad blaast. Op deze manier krijgt u alleen lucht met een lage weerstand op de plaats waar die het meest van pas komt. Het effectief bereik bedraagt 40 x 125 cm, de interne hoogspanning 5,6 kV, het luchtdebiet 60 m³/h tot 144 m³/h en de prijs ongeveer € 215,00.

Model 440A ionisator van QUICK.
(© TME Electronic Components)

In zo’n ionisator zit een hoogspanningsgenerator, die een mooie sinusvormige spanning opwekt met een top-tot-top waarde van meer dan 5 kV. Deze spanning wordt aangelegd tussen twee kamvormig in elkaar grijpende metalen elektroden. Als de spanning tussen de tanden van de kam stijgt tot meer dan 3,5 kV begint de lucht tussen de tanden te ioniseren. Stabiele atomen worden door de elektrostatische krachten uit elkaar gerukt, wat overblijft zijn zware positieve ionen en lichte negatieve elektronen. De ionen worden door een ventilator de ruimte ingeblazen en gaan op zoek naar vrije elektronen, waarmee zij zich kunnen verbinden. Op deze manier is een ionisator in staat statische ladingen, die immers worden veroorzaakt door vrije elektronen, van voorwerpen te verwijderen.

Oppervlakteweerstand meter

Tot slot van het speciale ESD-instrumentarium stellen wij een meetapparaatje voor, waarmee u de oppervlakteweerstand van objecten kunt meten. Deze SRM110 van Wolfgang Warmbier GmbH meet de weerstand tussen twee punten op het oppervlak van een doos, een tafelblad of een vloer. 

De SRM110 van Wolfgang Warmbier GmbH. (© Eleshop)

Het apparaat werkt met twee meetspanningen, namelijk 10 V en 100 V. Het meetbereik gaat van 10³ Ω tot en met 10¹² Ω. De gemeten weerstand wordt aangegeven op een LED-schaaltje met twaalf punten. Twee parallelle elektrodes op de achterzijde zorgen voor een standaard meetafstand bij alle metingen. Bij Eleshop kost deze meter ongeveer € 340,00.

(Amazon sponsor advertentie)
Koop uw gereedschap bij Amazon